Ruda Śląska · Dzielnica i ulica jego imienia
Karol Godula
1781 – 1848
Syn nadleśniczego z Makoszów, który z galmanu i węgla zbudował jedno z największych przedsiębiorstw Górnego Śląska, a cały majątek zapisał córce swojej służącej.
Oś życia
Od leśniczówki do fortuny
Przesuwaj suwak lub wybieraj daty. Przy wybranych wydarzeniach można od razu przejść do mapy 3D.
1814
17811910
Mapa 3D
Jak rosło imperium
Rzeźba terenu między Zabrzem, Rudą, Bytomiem, Chorzowem i Katowicami, narysowana w stylu dawnych map. Włącz odtwarzanie, a od 1781 do 1860 roku na mapie będą pojawiać się kopalnie, huty, majątki i osiedle robotnicze. Model można obracać, przybliżać i klikać.
1781
Nie udało się uruchomić modelu 3D w tej przeglądarce. Lista obiektów poniżej zawiera te same informacje.
Przeciągnij, aby przesuwać mapę · prawy przycisk myszy + przeciągnięcie albo skręt dwoma palcami, aby obracać · Ctrl + kółko lub szczypnięcie, aby przybliżać · Kliknij model na mapie
Kliknij model na mapie
Albo wybierz pozycję z listy obok. Modele wyrastają z mapy w roku, w którym obiekty trafiły w ręce Goduli. Po kliknięciu pojawią się zdjęcia dawne i współczesne, jeśli udało się je znaleźć.
Imperium
Dorobek życia
Najpierw pracownik hrabiego Ballestrema, potem jego partner i właściciel własnych zakładów. Jako jeden z pierwszych przemysłowców Górnego Śląska połączył rolnictwo, leśnictwo, transport, górnictwo, hutnictwo i handel.
- 19kopalń galmanu, rudy cynku
- 40kopalń węgla kamiennego
- 3huty cynku
- 4majątki ziemskie: Szombierki, Orzegów, Bobrek i Bujaków
- 3583morgi lasów
- 2 mlntalarów wartości całego majątku
Ile to dziś? Według szacunku setki milionów złotych. Przeliczenie jest przybliżone, bo cen z 1848 roku nie da się wprost porównać z dzisiejszymi. Prusy liczyły wtedy talara jako około 16,7 g czystego srebra, więc 2 miliony talarów to około 33 ton srebra. Przy cenie srebra z początku października 2026 roku (około 7,5 zł za gram) daje to około 250 milionów złotych. Drugi sposób to siła nabywcza: według jednego z opracowań dobra roczna pensja wynosiła wtedy około 300 talarów, czyli majątek odpowiadał mniej więcej 6700 takim pensjom, a przy dzisiejszych zarobkach rzędu 100–120 tys. zł rocznie daje to od 650 do 800 milionów złotych. Rozsądnie jest więc mówić o setkach milionów złotych, bez podawania jednej liczby.
Domy dla robotników
Budował mieszkania dla ludzi z kopalń i hut. Według przekazów pierwsze domy w osadzie Godula stanęły w 1857 roku, już po jego śmierci, w duchu, który sam zapoczątkował.
Lekarz bez opłat
Zapewnił pracownikom bezpłatną opiekę lekarską, co w jego epoce było rzadkością.
Praca w kryzysie
Podczas epidemii tyfusu w 1847 roku pomagał robotnikom, a w czasie Wiosny Ludów należał do nielicznych przedsiębiorców, którzy nie zwalniali ludzi.
Dokument
Ręka zarządcy
Zanim został właścicielem, Godula przez dwadzieścia lat prowadził księgi, raporty i rachunki dóbr hrabiego Ballestrema. Zachowały się jego odręczne zestawienia, podpisane nazwiskiem.
To tu widać, skąd wzięła się jego przewaga. Znał koszty każdej kopalni i każdej huty w majoracie, a gdy zaczął działać na własny rachunek, wiedział, gdzie szukać zysku.
W 1815 roku dostał 28 kuksów, czyli udziałów, w hucie Karlhütte. Od tego momentu pracował na swój kapitał.
Testament
Śląski Kopciuszek
Karol Godula nie miał dzieci. Gdy w 1848 roku umierał we wrocławskim hotelu Pod Złotą Gęsią, jedyną spadkobierczynią swojej fortuny uczynił sześcioletnią Joannę Gryzik, córkę zmarłego górnika i swojej służącej.
Rodzina próbowała podważyć testament. Dziewczynka dorastała pod opieką wyznaczonych opiekunów, a dziesięć lat spędziła w klasztorze urszulanek.
- 29 KWIETNIA 1842Joanna rodzi się w Porembie, dziś części Zabrza.
- OKOŁO 1845Po śmierci ojca trafia pod opiekę służby w domu Goduli.
- 6 LIPCA 1848Ma sześć lat i jako jedyna spadkobierczyni dziedziczy cały majątek Goduli, wart według przekazów około 2 milionów talarów.
- 18 LISTOPADA 1858Jako szesnastolatka poślubia Hansa Ulricha von Schaffgotscha. Mają czworo dzieci, syna i trzy córki.
- 1905Przedsiębiorstwo staje się spółką akcyjną Gräflich Schaffgotsche Werke z kapitałem 50 milionów marek. Joanna ma w niej prawie wszystkie udziały, około 49,98 mln marek.
- 1906Przekazuje swoje udziały dzieciom i wnukom.
- 21 CZERWCA 1910Umiera w Kopicach. To już spadek po Joannie, a nie po Goduli: majątek Goduli trafił do niej w całości w 1848 roku. Po jej śmierci Kopice i rodową biżuterię dziedziczy jedyny syn Hans Karol.
Okiem prawnika
Testament, który zaangażował armię prawników
- Spadkobierczyni: Joanna Gryzik dziedziczy całość majątku.
- Zapis dla robotników: 50 000 talarów do podziału między pracowników.
- Zapis dla siostrzeńców: 200 000 talarów, z wariantem pełnego dziedziczenia na wypadek bezpotomnej śmierci Joanny.
- Opiekunowie: adwokat Maksymilian Scheffler, Emilia Lukas i Jan Fryderyk Finckler.
- Dokumenty: po śmierci spalono około 250 kg papierów i korespondencji. Część akt spadkowych odnaleziono dopiero w 1955 roku w kopalni Szombierki.
- Inwentarz: według materiałów miasta Ruda Śląska spis majątku trwał pół miesiąca i wymagał zaangażowania 298 prawników.
Legendy
Człowiek, który stał się opowieścią
Wokół Goduli narosło tyle historii, że historycy muszą je oddzielać od faktów. Oto trzy najgłośniejsze.
Legenda
Pakt z diabłem
Mówiono, że tak szybko zdobył fortunę, bo sprzedał duszę diabłu. Dla ludzi tamtej epoki była to jedyna rozsądna odpowiedź na pytanie, skąd bierze się taki majątek.
Legenda
Różdżka wskazująca skarby
Opowiadano o magicznej różdżce, która pokazywała mu ukryte złoża. W rzeczywistości zdobywał wiedzę o skałach i wytopie przez lata pracy w majoracie Ballestremów.
Legenda
Zjawa bez głowy
Po śmierci miał wracać do swoich dóbr jako postać bez głowy. W 1910 roku śląska gazeta pisała nawet, że jego skarbów strzegą sami diabli.
Co wiemy na pewno
Około 1801 roku kłusownicy ciężko go pokaleczyli w lasach pławniowickich. Do końca życia miał sztywne kończyny i zeszpeconą twarz. Takie doświadczenie mogło podsycać plotki o człowieku, który żył na uboczu, w drewnianym domu w Rudzie Śląskiej, choć miał pałac.
Archiwum
Ślady w obrazach
Litografie z XIX wieku, rękopisy i współczesne fotografie miejsc związanych z Godulą. Kliknij zdjęcie, aby je powiększyć. Przy każdym podano autora, licencję i źródło.
Dziś
Ślady, które można zobaczyć
Imię Karola Goduli nosi dzielnica Rudy Śląskiej, ulica, w której codziennie pracują i mieszkają ludzie, oraz dwie szkoły. Poza nazwą zostały też miejsca, które da się odwiedzić.
Ruda Śląska · Godula
Ławeczka Karola Goduli
Pomnik w formie ławeczki stoi na Placu Niepodległości w dzielnicy Godula.
Ruda Śląska · Orzegów
Tablica pamięci
W OpenStreetMap oznaczono w Orzegowie pamiątkowy obiekt „Pamięci Karola Goduli”, w dawnych dobrach, które kupił w 1826 roku.
Ruda Śląska · Ruda
Dom Goduli przy ruinach zamku
Od 2009 roku opiekuje się nim Fundacja Zamek Chudów. Tu zaczynała się jego kariera.
Bytom · Szombierki
Pałac i krypta
Pałac wzniesiono w latach 1841–1845. Szczątki Goduli przeniesiono z Wrocławia do krypty pod kościołem Najświętszego Serca Pana Jezusa w 1905 roku.
Ruda Śląska · Godula
Osiedle robotnicze
Samowystarczalna kolonia z czerwonej cegły: szkoła, kościół, dom handlowy i łaźnia. Dziś zabytkowa zabudowa.
Ruda Śląska
Szkoły jego imienia
Karol Godula jest patronem Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Wirku i Szkoły Podstawowej nr 40.
ul.
Karola Goduli
Ruda Śląska · Godula
Od autora strony
Nazywam się Sebastian Rolicz. Urodziłem się na Goduli, tu się wychowałem i wiele lat tu mieszkałem. Dziś mam tu kancelarię adwokacką, przy ulicy, która nosi imię Karola Goduli. Czuję się związany z tym miejscem i z jego patronem, dlatego powstała ta strona.